Geld maakt meer kapot dan je lief is

gepubliceerd op 4 september 2017  -   gerelateerde tags: geld

Verder denken dan geld: de donut economie.

Het gaat goed met de economie. Maar veel Nederlanders zien dat niet terug op hun loonstrookje. Flexwerk levert tikt niet aan en vaste banen laten nog steeds op zich wachten. Pensioenen staan permanent onder druk. De kloof tussen arm en rijk groeit.

Aan de ene kant zien huizenbezitters en aandeelhouders hun vermogen groeien. Aan de aan de andere kant zijn veel burgers een kleine tegenslag verwijderd van persoonlijk faillissement. Nog meer economische groei zal deze inkomensongelijkheid niet oplossen. Integendeel: onze obsessie met financiële groei vergroot de onevenwichtigheid. Het is gewoon wachten op de volgende spattende zeepbel en de bijbehorende economische depressie. Burgers die het nu net redden gaan dan zeker kopje onder.

De roep om de economie duurzaam beter te maken wordt daarom steeds luider. Kate Raworth komt met oplossingen in het boek de donut-economie. Deze briljante econome stelt dat de ideale economie een donutvorm heeft. De binnenste ring van de donut is de ondergrens van wat iedere burger nodig heeft: voedsel, onderwijs, een functionerend rechtssysteem.

De buitenste ring van de donut vormt de grens van wat onze planeet aan vervuiling en verspilling aan kan. Een gezonde economie bevindt zich in de deeg ring van de donut. In die ring produceren en consumeren we voldoende om als mensheid op verantwoorde wijze te leven, maar we brengen de wereld niet in gevaar.

Haar boek is de moeite waard omdat ze laat zien wat de valkuilen zijn van onze geld- en groei obsessie en hoe we deze kunnen omzeilen. Eerst een voorbeeld van hoe geld op onverwachte manier onze normen om zeep helpen.

In de jaren negentig werd er in Haifa, Israël een experiment uitgevoerd in crèches om ouders op tijd te laten komen. Ouders die meer dan tien minuten te laat kwamen om hun kinderen op te halen, moesten een boete betalen. Het resultaat: twee keer zoveel ouders kwamen te laat. Het schuldgevoel was afgekocht, op tijd komen hoefde niet meer.

Toen de boetes werden afgeschaft kwamen er nog meer ouders te laat. Het schuldgevoel van het te laat komen, keerde niet terug. Het geld-denken vernietigde het sociale contract tussen ouders en verzorgers.

Het kan ook anders. Een sociaal netwerk uitrollen waar geld zoveel mogelijk buiten wordt gehouden. Het Zwitserse Sankt Gallen zette een zorgsysteem op met ‘zorgtijd credits’. Iedere burger boven de zestig wordt uitgenodigd een seniore stadgenoot gezelschap te houden en te helpen met winkelen en koken. Daarmee verdien je zelf zorgtijd die je kan gebruiken als je zelf hulp nodig hebt.

De stad staat garant voor dit experiment. Als er te weinig verzorgers zijn om je te helpen, worden de zorg credits ingewisseld voor geld zodat je de zorg alsnog kan inkopen. Voorlopig is dat onnodig. Veel Zwitsers sluiten zich aan bij dit zorginitiatief.

Het wordt tijd dat we in Nederland serieuzer gaan nadenken over dit soort systemen die iedereen minder afhankelijk maakt van dat dekselse geld. Zo kan inkomensongelijkheid op duurzame manier worden aangepakt.

[ Klik hier om naar het overzicht met artikelen in de categorie maatschappij te gaan. ]